W książce Kogo nie znam dochodzi do serii tajemniczych zgonów. Zmarli to i kobiety, i mężczyźni, w różnym wieku i statusie społecznym. Nie ma między nimi żadnych podobieństw. Jedyną poszlaką, która łączy zagadkowe śmierci, jest pojawiający się w przypadkowych miejscach napis „uziemić diament”. Co może on oznaczać? Kto stoi za serią zgonów? Czy dostrzeżenie związku między nimi przez Macieja Malickiego i jego intuicja wystarczą, by odkryć sprawcę?

Jak widać, mamy w książce do czynienia z autobiografizmem. Autor jest jednocześnie narratorem i głównym bohaterem swojej książki. Autentyczny jest pisarz, autentyczne miejsca, w których bywa, i autentyczni ludzie, z którymi się spotyka. Pisarz jest świadomy bycia narratorem powieści, wprowadza autokomentarze, jednak jest w nich niejednoznaczny i cokolwiek nie serio (a może serio aż nadto?). Autobiograficzne odniesienia podszyte są bowiem ironią. Od razu można wychwycić charakterystyczny dla tego autora dystans do siebie i postaci, wyznaczający wspomnianą przeze mnie grę z czytelnikiem. Jak sam wyznaje, „Książek, które napisałem, nie napisałem sam. Napisałem je wraz z setkami ludzi, których spotykałem, spotykam i – mam nadzieję – będę spotykał. Zapisuję ich słowa, zdania, opowieści. Sklejam do kupy. Prawda, że coś o sobie i z siebie dorzucam. Ale autorami są oni. Ja to klej. Oj, oj. Aż się zaśmiałem’ (s. 25).

Powieść Malickiego jest przy tym niezwykle muzyczna, co zaskakujące w tym gatunku, ale pamiętajmy, że książka ta wyszła w serii, która bawi się gatunkowością. Nie bez powodu jako tytuł recenzji wybrałam stały motyw książki „oj, oj”. Symbolicznie wskazuje on na staccato słów, fraz i fragmentów, z jakich zbudowana jest powieść. Taka konstrukcja tekstu powoduje, że nabiera on wewnętrznego rytmu, określającego relacje bohaterów i ich przeżycia – szybkie, niedopowiedziane, urwane. Mamy do czynienia ze skojarzeniami, ciągami słów, urwanymi „zalanymi” (to oczywiście nieprzypadkowe określenie) frazami. W ten sposób Malicki gra słowami, linią tekstu, by przenosić nas ze swojego pisarskiego życia jednocześnie do książek innych autorów.

Przede wszystkim należy wspomnieć o dialogu z pozostałymi kryminałami serii, zwłaszcza ze Świetlickim. Przestrzenie tekstów tych dwóch autorów wielokrotnie się przenikają i to na wiele rożnych sposobów. Mamy więc to samo miasto, czyli Kraków, te same knajpy, podobne okolice: „Rynek, Zwis, znajomi (już wymienieni Baran, Dymitr etc.), nowo poznani (nie pamiętam, jakiś tłum), z Mikołajewa dotarli (A, Mecenas, Maciek), dwa obiady […]. Podsumowanie: [owocnie (piwo), interesująco (piwo), nowe propozycje (wódka), starzy znajomi (piwo), nowi znajomi (piwo i wódka), lubię Kraków (piwo, wino, wódka), lubię Marcina i Irka, wszystkich lubię [wszystko]” (s. 62—63). Też mamy tu do czynienia z dekadenckim stylem życia, choć jest on inaczej kreowany. I również nie chodzi li tylko o rozwikłanie zagadki kryminalnej, choć ona sama też jest bardzo ciekawa.

Kogo nie znam warto więc czytać wspólnie z Polską Kolekcję Kryminalną i potraktować serię jako jeden tekst, by śledzić niuanse relacji między poszczególnymi autorami. To kawałek dobrej literatury i świetnej zabawy detektywistycznej dla lubiącego wyzwania czytelnika.

 Bibliotekarka

Polska Kolekcja Kryminalna na ZwB